حسين شهيدى مازندرانى

26

سرگذشت تهران ( فارسى )

همچنين گويا كلمهء « چال » در تركيب نامهاى برخى ديگر از اماكن تهران قديم - كه همه در محل ديه باستانى تهران قرار دارند - نيز آمده است . مثلا حمام چال و مدرسه چال در بازار و چال زنبورك‌خانه - معروف به گود زنبوركخانه - در شمال خيابان مولوى و نظاير اينها . تعدادى از خانه‌هاى زيرزمينى تهران نيز روزگارى در اين محلها قرار داشته است . « 1 » حد و مرز تهران با برج و بارو بارى ، سرانجام تهران داراى برج و بارو شد . حدومرز تهران با برج و باروى شاه تهماسبى بر طبق نقشه‌اى كه از تهران آن زمان موجود است ، برحسب خيابانهاى كنونى به ترتيب زير بوده است : 1 - حد شمالى ، خيابان اميركبير ( چراغ گاز ، چراغ برق ) . ميدان سپه و خيابان سپه سابق . 2 - حد جنوبى ، خيابان مولوى كنونى . 3 - حد غربى ، با اندكى انحراف خيابان شاپور سابق . 4 - حد شرقى ، خيابان رى فعلى « 2 » چهار دروازهء تهران چهار دروازهء تهران كه در چهار سوى شهر قرار داشت و در زمان صفويه احداث شد ، عبارتند از : 1 - دروازه حضرت عبد العظيم يا دروازه اصفهان ، كه در شمال خيابان مولوى و در ابتداى بازار دروازه يا بازار حضرتى قرار داشت . 2 - دروازه دولاب ، در مدخل بازارچه نايب السلطنه ، در خيابان رى فعلى . 3 - دروازه شميران ، در مدخل خيابان پامنار . 4 - دروازه قزوين ، در مدخل بازارچه قوام الدوله در ميدان شاپور سابق . « 3 » در نقشهء دارالخلافهء تهران قديم ترسيم سال 1275 ( ه ق ) به جاى چهار دروازه ، شش دروازه ديده مىشود . يعنى غير از چهار دروازه ياد شده ، دو دروازهء ديگر ، يكى در شمال و يكى در جنوب قرار دارد كه در نقشه مشخص است . اين دو دروازه بعد از دورهء صفوى ساخته شد .

--> ( 1 ) - همان ، ص 133 و شرح زندگانى من ، عبد اللّه مستوفى ، ج 1 ص 2 . ( 2 ) . همان ، ص 128 . ( 3 ) . همان ، ص 123 - 128 .